Ticaret ve diğer kazanç getirici faaliyetler yasağı, 657 sayılı Kanunun Yasaklar bölümünde düzenlenir. Güncel konsolide metinde Madde 28; tacir/esnaf sayılmayı gerektiren faaliyetler, belirli ticari görevler, serbest meslek faaliyeti ve bazı çalışma biçimleri bakımından sınırlamalar getirir; ayrıca kanunda sayılan istisnalar ve eş/çocuklara ilişkin bildirim yükümlülüğü bulunur.
Memurun Türk Ticaret Kanununa göre tacir veya esnaf sayılmasını gerektirecek faaliyette bulunması; ticaret ve sanayi müesseselerinde görev alması ve maddede sayılan bazı ticari sıfatları üstlenmesi yasaktır. Görev yapılan kurumun iştiraklerini temsil amacıyla alınan bazı görevler ise kanundaki istisna çerçevesinde değerlendirilir.
Madde 28, mesleki faaliyet veya serbest meslek icrası amacıyla ofis, büro, muayenehane ve benzeri yerler açılması ile belirli özel işyerlerinde çalışma konusunda da sınırlamalar içerir. Soru çözerken yasak fiili tek kelimeyle değil, kanundaki kapsam ve istisnalarıyla birlikte düşünmek gerekir.
Memurların üyesi oldukları bazı kooperatifler, kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşları ve kanunla veya Cumhurbaşkanlığı kararnamesiyle kurulmuş yardım sandıklarının belirli kurul üyelikleri kanunda istisna olarak düzenlenmiştir. İstisnayı ezberlerken hangi kuruluş ve hangi kurul bakımından geçerli olduğunu birlikte öğrenin.
Eşin veya reşit olmayan ya da mahcur çocuğun yasaklanan faaliyetlerde bulunması halinde memurun durumu bağlı olduğu kuruma bildirmesine ilişkin özel yükümlülük vardır. Süre sorusu geldiğinde güncel kanun metnindeki süreye dikkat edilmelidir.
Madde 28, her türlü gelir elde edilmesini genel bir ifadeyle yasaklayan bir hüküm olarak okunmamalıdır. Soruda faaliyetin niteliği, memurun üstlendiği sıfat, işyeri veya serbest meslek unsuru ve kanundaki istisnalar birlikte değerlendirilmelidir.
Bir soruda memurun belirli bir şirket türünde ortak olduğu belirtilirse önce ortaklığın türüne, ardından kanundaki açık yasak veya istisnaya bakılır. “Şirket ortağı olmak” ifadesini tek başına görüp bütün ortaklıkları aynı kabul etmek hatalıdır.